Duurzame inzetbaarheid van SEH-artsen: investeren in de toekomst van acute zorg

Een vitale arts in een gezonde organisatie. Dat is niet alleen belangrijk voor de arts zelf, maar ook voor de kwaliteit en continuïteit van de zorg. Voor SEH-artsen geldt dat misschien nog wel meer dan voor welke andere beroepsgroep binnen het ziekenhuis dan ook. Dagelijks staan zij klaar voor patiënten in acute en vaak onvoorspelbare situaties. Het is werk dat veel voldoening geeft, maar ook veel vraagt.

Juist daarom verdient de duurzame inzetbaarheid van SEH-artsen blijvende aandacht.

Een kleine beroepsgroep, een duidelijk signaal

SEH-artsen vormen een relatief kleine beroepsgroep. Volgens cijfers van de Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS) vertegenwoordigen zij ongeveer 2,5 tot 2,6% van alle geregistreerde medisch specialisten in Nederland.

Tegelijkertijd zien wij bij DoctorConnect dat bijna 13% van de medisch specialisten die deelnemen aan een preventief coachtraject of een re-integratietraject werkzaam is binnen de spoedeisende geneeskunde. Hoewel deze praktijkervaring niet rechtstreeks vertaald kan worden naar landelijke cijfers, zien wij hierin wel een belangrijk signaal. Een signaal dat deze beroepsgroep bovengemiddeld aandacht vraagt als het gaat om vitaliteit, loopbaanontwikkeling en duurzame inzetbaarheid.

Een prachtig vak met een hoge belasting

Wie kiest voor de spoedeisende geneeskunde, kiest vaak bewust voor de dynamiek van het vak. Geen dag is hetzelfde. Besluiten moeten snel worden genomen en de impact van die beslissingen is groot.

Tegelijkertijd brengt dat uitdagingen met zich mee. Onregelmatige diensten, nachtdiensten, hoge werkdruk en voortdurende blootstelling aan complexe en soms emotioneel belastende situaties vragen veel van een arts. De recent herziene Richtlijn Workforce SEH Duurzame inzetbaarheid en werktijden van de Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulpartsen (NVSHA) beschrijft het werk van de SEH-arts dan ook als een “unieke baan met meervoudige belasting” en besteedt uitgebreid aandacht aan de effecten van onregelmatigheid, nachtdiensten en herstel op de lange termijn.

Daar komt bij dat de druk op de acute zorg groot blijft. In 2024 werden Nederlandse spoedeisende hulpen naar schatting 1,81 miljoen keer bezocht.

Duurzame inzetbaarheid begint vóór uitval

Wanneer gesproken wordt over duurzame inzetbaarheid, gaat het vaak over verzuim of re-integratie. In werkelijkheid begint het veel eerder. Onderzoek van het UMC Utrecht en de Universiteit Utrecht laat zien dat hoge werkdruk een belangrijke voorspeller is van burn-outklachten onder artsen. Ongeveer één op de vier medisch specialisten ervaart maandelijks of vaker burn-outgerelateerde klachten.

De vraag zou daarom niet moeten zijn hoe we artsen begeleiden nadat zij uitvallen, maar hoe we ervoor zorgen dat zij gezond, gemotiveerd en met plezier kunnen blijven werken gedurende hun hele loopbaan. Voor SEH-artsen vraagt dat om een gerichte visie op vitaliteit, herstel en loopbaanontwikkeling.

Niet iedereen wil veertig jaar hetzelfde werk doen

Wat wij in de praktijk regelmatig zien, is dat SEH-artsen gedurende hun carrière behoefte krijgen aan een andere verdeling van werkzaamheden. Niet omdat zij hun vak niet meer mooi vinden, maar omdat levensfasen veranderen en interesses zich ontwikkelen.

Een belangrijk voorbeeld daarvan is het werken in avond-, nacht- en weekenddiensten. Veel SEH-artsen kunnen de belasting van onregelmatige diensten in de eerste jaren van hun loopbaan goed combineren met hun energie, ambities en privéleven. Naarmate artsen ouder worden, kan diezelfde belasting echter anders worden ervaren. Herstel na nachtdiensten kost vaak meer tijd, terwijl ook privéverantwoordelijkheden, bestuurlijke ambities of andere professionele interesses een grotere rol kunnen gaan spelen.

Daarnaast zien wij dat ervaren SEH-artsen vaak hun expertise breder willen inzetten. Waar de uitdaging in het begin van de carrière vooral ligt in het beheersen van het vak, ontstaat later regelmatig behoefte aan verdieping of verbreding. Denk aan onderwijs, kwaliteitsverbetering, medisch leiderschap, innovatie, onderzoek of organisatieontwikkeling.

De combinatie van langdurige blootstelling aan onregelmatige werktijden en veranderende loopbaanwensen maakt dat sommige artsen op enig moment gaan nadenken over een andere invulling van hun werk. Dat betekent niet dat zij de acute zorg willen verlaten. Integendeel. Veel SEH-artsen willen hun kennis en ervaring juist behouden voor het vakgebied, maar zoeken naar mogelijkheden om hun werkzaamheden anders vorm te geven.

De Workforce-richtlijn van de NVSHA benadrukt daarom niet alleen het belang van voldoende instroom van nieuwe SEH-artsen, maar ook het behoud van ervaren professionals voor de acute zorg.

Ruimte voor job crafting

Een belangrijke sleutel ligt in job crafting: het actief vormgeven van het werk, zodat dit beter aansluit bij talenten, ambities en belastbaarheid.

Voor de ene SEH-arts betekent dat meer ruimte voor onderwijs en begeleiding. Voor de andere arts ligt de uitdaging in bestuurlijke taken, innovatie, onderzoek of kwaliteitsverbetering. Ook combinatiefuncties, waarbij klinische werkzaamheden worden afgewisseld met niet-patiëntgebonden taken, kunnen bijdragen aan een duurzame loopbaan.

Door gedurende de loopbaan verschillende accenten mogelijk te maken, ontstaat meer afwisseling, meer regie en vaak ook meer werkplezier. Niet voor niets zien wij dat artsen die bewust nadenken over hun loopbaan, duurzame keuzes maken die bijdragen aan hun vitaliteit én aan het behoud van hun expertise voor de zorg.

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Duurzame inzetbaarheid is niet uitsluitend de verantwoordelijkheid van de individuele arts. Werkgevers spelen hierin minstens zo’n belangrijke rol.

Organisaties die investeren in gezonde roosters, herstelmogelijkheden, loopbaangesprekken en professionele ontwikkeling, investeren tegelijkertijd in continuïteit van zorg. Dat is essentieel, zeker voor een relatief kleine beroepsgroep die een cruciale rol vervult binnen de acute keten.

Juist voor SEH-artsen is het belangrijk dat loopbaanontwikkeling niet wordt gezien als iets wat pas speelt wanneer iemand dreigt uit te vallen. Een toekomstbestendige SEH vraagt om aandacht voor vitaliteit gedurende de gehele loopbaan. Dat betekent ruimte bieden aan verschillende levensfasen, erkennen dat belastbaarheid kan veranderen en actief meedenken over mogelijkheden om kennis en ervaring duurzaam te behouden voor de organisatie.

SEH-artsen vormen slechts een klein deel van alle medisch specialisten, maar hun impact op de zorg is groot. Juist daarom loont het om niet pas aandacht te besteden aan duurzame inzetbaarheid wanneer problemen ontstaan, maar al veel eerder. Want een vitale arts in een gezonde organisatie blijft uiteindelijk het beste recept voor goede zorg.